Cartridge

Co to za urządzenie?…

Cartridge, inaczej moduł (albo karta), to nic innego, jak dodatkowa pamięć ROM z zapisanym na stałe programem, np. funkcjami poszerzającymi możliwości komputera, upraszczającymi współpracę z nim i przyspieszającymi wykonywanie niektórych procedur (np. wczytywania programów). Pamięć zamknięta jest w małej obudowie, wyposażonej zazwyczaj w przycisk Reset (umożliwia on kasowanie zawartości pamięci RAM komputera bez konieczności wyłączania go z sieci). Niektóre wersje modułów posiadają przyciski umożliwiające wykonywanie dodatkowych funkcji (np. współpracę z drukarką itp.).

Które ma wiele zalet…

Posiadanie modułu znacznie uprzyjemnia pracę z komputerem, ponadto chroni go przed awarią (co prawda w pośredni sposób, ale nie można tego bagatelizować). Przydatność cartridge’a można udowodnić w prosty sposób. Wyobraźmy sobie, że mieszkamy na dwudziestym piętrze w wieżowcu bez windy i nagle montują nam windę… Cartridge to właśnie taka winda…

…I które warto mieć!

Moim zdaniem, każdy posiadacz komputera powinien dokupić do niego moduł. Oczywiście należy go dobrać pod kątem posiadanego systemu transmisji (magnetofon czy stacja dysków) i pożądanych efektów (inny moduł nadaje się do gier, inny do obsługiwania drukarki i pracy, jeszcze inny do „łamania” zabezpieczeń, kopiowania programów itp.). Są oczywiście też kartridże z zainstalowanymi grami! Wczytują się wtedy one tak jak na konsoli (kilka sekund). Niestety, gdy takie gry się znudzą, zazwyczaj drogi kartridż idzie na półkę…

Uwaga: moduł wkładamy i wyjmujemy tylko przy wyłączonym komputerze!

Dodatki do Commodore 64

Wielu z Was zapewne zastanawiało się nieraz, co by można dodatkowego przyłączyć do naszego kochanego komputera C64. Poza standardowym magnetofonem, stacją dysków czy kartridżem, można kupić do C64 też wiele innych rzeczy. Mimo, iż komputer ma swoje lata, to nadal da się znaleźć do niego odpowiedni skaner, modem czy drukarkę. Jeszcze kilka lat temu grono osób posiadało takie cudeńka. Opiszę krótko każde z nich.

JOYSTICK
O tym chyba każdy wie! Dzięki temu „urządzeniu” można sobie posterować różnymi rzeczami na ekranie, jak strzałki (jak w Windowsie) czy postaciami w grach.

MYSZ
Przyrząd stołokulotoczny :), chyba każdy wie, do czego ona służy? Też do sterowania!!!

PIÓRO ŚWIETLNE
Dzięki temu urządzeniu mamy możliwość bardzo wygodnego rysowania (po wcześniejszym przyzwyczajeniu się) obrazków. Dotykając końcem pióra np. o podkładkę, na ekranie ukazuje nam się np. postawiony właśnie punkt graficzny czy linia.

DRUKARKA
Do drukowania grafiki i tekstu, normalna, zwykła drukarka. Chyba tylko igłowe i czarno-białe są dostępne do C64. Z kolorowymi się nie spotkałem.

CARTRIDGE / KARTRIDŻ
Moduły z grami i programami ułatwiającymi współpracę ze stacją, magnetofonem itp.

MAGNETOFON
Do szarpania sobie nerwów przez ciągłe ustawianie głowicy (nie polecam!). A tak na poważnie to jest to napęd, tylko że nośnikiem nie jest dysk, a… kaseta magnetofonowa… Porażka :).

STACJA DYSKÓW
Napęd, nośnikiem jest dyskietka 5’25 cala najczęściej (są też i 3’5″).

PROCESOR TELETEKSTU
Czy wiedzieliście, że na C64 można było odbierać teletext jak na zwykłym telewizorze?!? Tak! Specjalne programy umożliwiają nie tylko przeglądanie stron, ale również ich zapisywanie i drukowanie!

DEKODER OBRAZU TV
Do odkodowywania zakodowanych programów TV-SAT.

MODEM
Do łączności C64 z Internetem (TAK!!!) poprzez telefon (potrzebny jest Interface RS-232 C). Dzięki modemowi C-64 może przesyłać lub odbierać dane poprzez linię telefoniczną. Oznacza to, że nie ruszając się z łóżka możesz do kolegi mieszkającego w innym mieście załadować najnowszą gierkę i od razu przystąpić do gry.

SAMPLER
Dzięki temu scalakowi możemy przetwarzać i słuchać (o okrojonej jakości) dźwięki nagrane za pomocą zwykłego mikrofonu na przykład. Wadą tego sposobu odtwarzania jest duża objętość zapisywanego pliku, gdyż musi on być dosyć dobrej jakości (jak na C64) no i zawiera przez to duuużo danych.

SKANER
No i jak widzicie nawet skaner da się podłączyć do tej wspaniałej maszyny!!! Jakość zeskanowanych obrazów zapewne nie będzie zbyt wysoka, ale zawsze coś…

DYSK TWARDY
Jak można podłączyć skaner czy modem to czemu też i nie podłączyć twardziela, nieprawdaż? Jasne! Specjalne wersje takich dysków twardych były swego czasu produkowane (może jeszcze są gdzieś w Anglii), ale nie były one wielkie (kilkadzieścia/kilkadziesiąt MB w zupełności na ten komputer wystarczało). Dla niektórych mógł to być rarytas.

GENLOCK
Takie coś służy do mieszania obrazu z Video (VHS i nie tylko) z obrazem normalnego C64.

VIDEOFOX II
Edytor napisów z trikami i animacją.

VIDEOPROFI
Rozszerzenie VideoFoxa II.

DIGITIZER GENERATION
Dzięki takiemu czemuś możemy obrabiać obraz z kamery video.

PADDLES
Czyli tzw. wiosełkach. Były to 2 pokrętła (potencjometry) podłączane do portu joysticka. Niestety nigdy nie widziałem tego urządzenia, jedynie próbowałem je zrobić, ale z miernym skutkiem (działało ale nie do końca :)). Co do zastosowania to spotkałem się z kilkoma grami gdzie można je było zastosować. Niestety nie pamiętam co to było… (informacja od Luker’a).

No, czyli należy stwierdzić, że do komodorka można podłączyć bardzo wiele rzeczy. Ta liczba jest nawet porównywalna do dzisiejszego pEcEta! Mi samemu nie chce się wierzyć, gdzie te wszystkie urządzenia można by podłączyć do biednego, czystego C64??? Przepraszam za krótkie opisy sprzętu, ale moja wiedza na ich temat jest ograniczona. Może ktoś jest mądrzejszy ode mnie? Może wie więcej na ten temat? Proszę o wszelką pomoc! Zapraszam do napisania artykułu na ten temat! Artykuł na podstawie któregoś magazynu „Prawda”.

Tryby graficzne dostępne dla C64

Jak może się niektórzy orientują na C64 można rysować nie tylko w 16 kolorach i na ekranie 320×200 pikseli. Ludzie wymyślili pełno innych trybów graficznych dostępnych na tym komputerze. Mimo, iż niektóre mają wręcz olbrzymie ograniczenia, to cieszą się dużą popularnością. Opiszę tutaj dostępne tryby graficzne na Commodore 64.

HIRES

W tym trybie można rysować na pełnym ekranie, czyli rozdzielczości 320×200 pikseli, w 16 kolorach. Przy czym ograniczenie jest takie, iż na jednym polu/znaku (8×8 pikseli) można używać jedynie dwóch kolorów. Ten tryb wykorzystywany jest głównie do rysowania grafik czarno-białych (lub po prostu dwukolorowych). Praca wygląda wtedy całkiem ładnie, a niekiedy nawet super!

MULTICOLOR

W tym trybie można rysować już nie na całym ekranie, lecz tylko na powierzchni 160×200 pikseli. Za to nie ma tutaj tak, jak w trybie HiRes (gdzie jeden punkt to jeden piksel) – tu jeden punkt to dwa piksle – 2×1, czyli dwa razy szersze. W MultiColorze można używać maksymalnie 4 kolorów (3 kolory + tło) w jednym wyznaczonym kwadracie pikseli (8×8). Dawniej ten tryb był bardzo znany i często wykorzystywany, jednak dzisiaj częściej jest on zastępowany przez tryby takie jak FLI, IFLI, INTERLACE, gdyż wyglądają efektowniej. Często tryb Multicolor wykorzystywany był (i jest) w grach.

MCI

Czyli bez skrótów Multi Color Interlace. Ekran wyświetlany w rozdzielczości pełnej (320×200), przy czym są to dwa naprzemiennie migające ekrany. Właśnie dzięki miganiu ekranów (Interlace), wydaje nam się, że zamiast 16 kolorów widzimy znacznie więcej, bo może być tych kombinacji chyba 128 lub więcej! Grafiki MCI zajmują już więcej miejsca na nośniku niż standardowe HiRes/Multicolor.

FLI

czyli Flexible Line Interpretation. Dostępny obszar pod rysowanie to 160×200, jednak w pierwszych trzech kolumnach obrazu możemy rysować tylko jak w multicolorze. Cudowny tryb, bo można używać 16 kolorów, w tym 8 na jednym znaku (8×8 pikseli). Tryb bardzo podobny do Multicolor, lecz prawie bez ograniczeń w używaniu kolorów.

IFLI

Nie jest to nic innego jak Interlaced Flexible Line Interpretation, czyli tryb FLI na dodatek „migający”, dzięki czemu mamy znowu wrażenie oglądania więcej niż 16 barw (i to wrażenie działa bardzo pozytywnie!). Obecnie jeden z najczęściej używanych trybów, bo dający najwięcej możliwości. Sami zobaczcie, co można w tym trybie wyprawiać! Rozdzielczość 160×200 w 16 kolorach.

SuperHires

Czyli inaczej SH. Wymiary: 96×200 pikseli/16 kolorów, jednak na znak 8×8 można używać tylko 4 kolory.

SuperHires Interlace

W skrócie SHI, czyli to samo co Super Hires, ale migające, dzięki czemu ma się wrażenie oglądania ponad 100 kolorów. Rozdzielczość to 96×200 w 16 kolorach.

 

SuperHires FLI i SuperHires Interlace FLI

Piękny, cudowny tryb. Mimo, iż wygląda to na „wybuchową mieszankę”, to naprawdę daje cudowne efekty i grafiki tak właśnie rysowane są zarąbiaste! Zresztą sami spójrzcie, jak autorzy dema „Krestology” rysowali te cuda!!! Opisane tu tryby graficzne nie są wszystkimi jakie istnieją na Commodore 64, gdyż ciągle ludzie rysują, ciągle koderzy pracują i być może już niedługo zostanie wymyślony zostanie jeszcze lepszy tryb na C64?

Commodore 65 – tajemnice

Sprzęt – Commodore 65 – opis modelu

Co było przed C64? VIC-20. A po C64? Amiga? Właściwie to do niedawna nic by nie zmąciło mi takiej kolejności, dopóki kiedyś na IRCu nie wdałem się w dyskusję o komodorku, samej firmie Commodore i jej porażkowatym marketingu. Po kolei koledzy zaczęli wymieniać wszystkie maszyny, w tym i SX64. Zgarbiłem się jednak, jak ktoś zaczął mówić o Commodore 65. Dwa razy się upewniałem, czy mu się cyfry nie pomyliły. Cała wiedza z tego artykułu pochodzi ze strony internetowej: http://www.tardes.ed.uk/~alexios/MACHINE-ROOM/Commodore65.html. No i czas przyjrzeć się temu, co siedzi w tej diabelskiej maszynce… (tekst tłumaczony).

 

Tak wygląda jeden z 2000 wyprodukowanych egzemplarzy C-65

Commodore 65 był planem firmy Commodore w związku z odzyskaniem prawdziwego rynku zbytu komputerów domowych, który 10 lat wcześniej do niej należał. Nie udało się. Ale w czasach klonów PC sam ten plan stał się czymś innym: była to prawie ostatnia maszyna kiedykolwiek zaprojektowana przez CBM. Commodore 65, także znany jako C64DX.

CO SIEDZI W ŚRODKU TEJ MASZYNY?

Zrealizowany
nigdy nie został, szczególnie wielu wycofało się po likwidacji CBM w 1994 roku. Najmłodszy ROM pochodzi z 1991 roku. Zakładam, że komputer miał został sprzedany w 1994 – to rok, w którym po raz pierwszy o nim usłyszano.

Procesor
CPU 4510, 3.45 MHz. Odkąd Commodore zostało właścicielem MOS (firma, która zapoczątkowała produkcję procesorów 6502), mogli nazwać swoje procesory, jak tylko chcieli. 4510 to po prostu lepszy 65CE02. Ma dokładnie 256 rozkazów (zawiera wszystkie, z którymi 6502 może współpracować). Jest także więcej sposobów adresowania.

ROM
128 KB z wbudowanym chipem ROMu z C64. Basic V10, standardowo wyposażony w język maszynowy (monitor) i CBM DOS. Istnieje sześć wersji ROMu do C65, powstałych od stycznia do października 1991.

RAM
128 KB rozszerzalnych do 8 MB (!) (8192 KB) poprzez slot podobny do tego w Amidze 500.

Obudowa
Podobna do linii C64 i skrzynki z C128, ale z wbudowaną stacją dysków po prawej stronie wystającej nie z boku, ale z przodu (!), tak, że wylot stacji jest naprzeciw użytkownika.

 

Klawiatura

Podobna do C64, ale z osobnymi klawiszami kursorów. 14 klawiszy funkcyjnych i klawisz Escape (jak w Amidze).

Grafika

CSG4567 (VIC-III) umożliwia wiele trybów graficznych, włącznie z tymi z C64. Tak więc standardowo posiada 16 kolorów w trybie tekstowym 40×25. Tryb graficzny 320×200 pikseli.Dodatkowe możliwości to: kolorowy tryb graficzny 80×25 (razem z kursywą, pogrubieniem i podkreśleniami) i kilka trybów graficznych. Najsłabszy to 320×200 przy 256 (!) kolorach z palety 4096. Najwyższy stopień to rozdzielczość (w interlace’u) 1280×400 w 4 kolorach. Zawiera także Display Address Translator (DAT), który służy do łatwiejszego kodowania grafiki. Jeden z nowych opcji Displaya jest zdolny do odtwarzania amigowskich formatów IFF. Pełna lista trybów: 320×200 (256 kolorów), 640×200 (256 kolorów), 640×400 (16 kolorów, interlace), 1280×200 (16 kolorów, interlace), 1280×400 (kolory, bardzo biedny obraz).

Dźwięk

Nie jeden, ale dwa SIDy. Każdy ma 3 kanały (tak więc razem 6). Nie ma osobnego Chipa do sterowania tymi obydwoma SIDami. Każdy SID może wygenerować swój własny dźwięk używając każdego z trzech kanałów. Chip zajmuje się generowaniem dźwięku, nie obciążając procesora. Nie ma żadnego głośnika. Dźwięk jest wysyłany do telewizora/monitora.

Stacja dysków

Wbudowana stacja 3,5 cala. Sean Hafez (projektant stacji) napisał: „Stacja z Commodore 65 to zmodyfikowana wersja stacji 1581 3,5 calowej, którą mogłeś kupić do Commodore 128. Dysk był formatowany do 800KB.” Tak naprawdę ta stacja jest bardzo podobna w zapisie i odczycie do 1581. Pomyślana jako urządzenie nr 8. Stacja zewnętrzna 1565 to 9.

 

Scalakowe wnętrze z tajemniczymi strzałkami. Tylko co one opisują?

Input/Output

 

  • Serial port (wspierające dane MIDI)

  • RAM expansion port (klapka pod komputerem)

  • Cartridge Expansion (ma więcej pinów i jest mniejszy niż ten, który jest w C64, ale taki sam jak w Plus/4 i C16)

  • User’s connector

  • Dwa porty na joy’e

  • Wyjście TV

  • Wyjście RGBI do monitora C 1084

  • Podłączenie RGB do monitora

  • Serial port dla drukarek i stacji dysków. Ten port współpracuje ze wszystkimi istniejącymi stacjami: 1541,1571,1581. dodatkowo można podłączyć zewnętrzną stację 1565.

ZASTOSOWANIE

Zasilacz Ta maszyna nigdy nie została zrealizowana z niewiadomych przyczyn. Być może miała z tym nieco wspólnego produkcja Amigi, która była do C65 podobna pod względem funkcji na rynku i nowości (chociaż obydwie platformy są zupełnie inne). Plan nigdy nie został zakończony, ale kilka wersji beta wyciekło w 1994 roku. Są podstawy, aby przypuszczać, że takich maszyn istnieje nie więcej niż 200; 25 zostało sprzedanych.


Ogólnie o Commodore 64 – dane techniczne

Commodore 64Komputer Commodore 64 miał być komputerem dla każdego – wspaniałe narzędzie do biur, pracy oraz dla dzieci, zabawy i edukacji. Słowem – komputer idealny. Taki ideał przyciągnął wielu chętnych klientów, bo właśnie dzięki tak wielkiej liczbie możliwych odbiorców zyskał on sobie ogromną popularność. Jak na tamte czasy Commodore 64 posiadał ogromne (niemal nieobliczalne) możliwości graficzne i muzyczne. Komputerów tych sprzedano (legalnie) ponad 10 milionów sztuk, a stworzono na niego 10000 programów!

Mikrokomputer Commodore 64 jest zbudowany na 8-bitowym mikroprocesorze 6510 pracującym z taktem 1 MHz i umożliwiającym adresowanie w zakresie 64 KB (adresy od 0 do 65536). Ma on ponad 80 KB pamięci RAM i ROM, z czego 38911 bajtów przeznaczono na programy w języku Basic. Pozostałą część pamięci podzielono następująco: 8 KB zajmuje system operacyjny Kernal, 8 KB interpretator Basicu 2.0 (odmiany Basicu firmy Microsoft), 4 KB przeznaczono na obsługę układów wejścia-wyjścia, a 2 KB na pamięć ekranu i kolorów.

Wyświetlaniem informacji zarządza videokontroler 6566/6567 (VIC II), który zapewnia 16 kolorów, ekran tekstowy o 25 wierszach i 40 znakach w wierszu lub ekran graficzny o rozdzielczości 320×200 punktów. Na ekranie można umieścić do 8 duszków (sprite’ów) o rozmiarach 24×21 punktów. 4 KB-towy generatorTak wygląda układ muzyczny SID w C-64 znaków obejmuje dwa ich zestawy, każdy po 128 znaków oraz 129 identycznych znaków o odwróconym tle.

Za syntezę dźwięku odpowiedzialny jest układ scalony 6581 (SID), który ma trzy niezależne oscylatory o ustawianej częstotliwości, dopuszcza cztery różne kształty fali dla każdego oscylatora, ma wzmacniacz i generator obwiedni (ADSR) dla każdego kanału, programowalny filtr, a także realizuje specjalne efekty, jak modulację i synchronizację. Za jego pomocą jest też możliwe miksowanie dźwięków pochodzących z syntezatora z dźwiękami pochodzącymi ze źródeł zewnętrznych.

Mikrokomputer C64 wyposażono w typową klawiaturę maszyny do pisania w układzie QWERTY z 66 klawiszami, w tym 4 klawiszami programowalnymi. Do przyłączania urządzeń zewnętrznych przeznaczono 8 gniazd: gniazdo do telewizora (wbudowany modulator TV), gniazdo Audio-Video (złożony sygnał wizyjny lub osobno chrominancja i luminancja, a także sygnał fonii), gniazdo magnetofonu, dwa gniazda do gier (drążków sterowniczych, pióra świetlnego, myszy itp.), gniazdo łącza szeregowego używane do przyłączania stacji dysków, drukarki i innych urządzeń firmowych, gniazdo użytkowe (RS-232C bądź interfejs równoległy 8-bitowy), gniazdo rozszerzenia dające bezpośredni dostęp do magistrali systemowej i gniazdo zasilania. Obsługę urządzeń zewnętrznych umożliwiają dwa układy scalone 6526 (CIA).

Widok z boku na obudowę C64

Rys. Obudowa mikrokomputera C64 (widok z boku i z tyłu): 1 – gniazdo zasilania; 2 – wyłącznik zasilania; 3 – gniazda do drążka sterowniczego; 4 – gniazdo TV; 5 – gniazdo monitorowe (Audio-Video); 6 – gniazdo stacji dysków (drukarki); 7 – gniazdo magnetofonowe; 8 – gniazdo użytkowe; 9 – gniazdo rozszerzenia.

Commodore 64 w statystykach (parametry C64):

Język:

Commodore Basic V2.0

Pamięć RAM:

64 KB (38 KB – Basic, 50 KB dla programów w asemblerze, pozostała zajęta na stałe przez zestaw znaków itp.)

Pamięć ROM:

20 KB

Częstotliwość zegara:

1 MHz (z pewnymi odchyleniami w różnych wersjach PAL/NTSC)
W przeliczeniu na procesory Intel’a wychodzi 4 MHz!

Mikroprocesor:

Mos 6502/6510/8510/8502/Z80

Układ graficzny:

Vic 6566/6567.

Rozdzielczości:

Paleta kolorów:

16 dostępnych (w kombinacyjnych trybach można było uzyskać nawet kilkaset!)

Układ dźwiękowy:

SID 6581 – 3 niezależne generatory (fala sinusoidalna, prostokątna, trójkątna, szum)

Wejścia/Wyjścia

Expansion,

Serial, Cassette,

User Port,

Audio/Video,

Game Ports,

Sygnał – TV

Najpopularniejsze programy na Commodore 64:

JĘZYKI PROGRAMOWANIA: Simon’s Basic, Warsaw Basic, Ultra Basic, 3D Basic, Exbasic Level II, Multi Basic, Super Grafik 64, Super Grafik Plus, Logo, Logo PL, Pilot, Forth, Comal, Ada, C, Pascal 64, Oxford Pascal, Profi Pascal, GPascal, Monitor 64, Assembler 64, Turbo Assembler v5.1+.
PROGRAMY GRAFICZNE: Art Studio, Koala Painter, GeoPaint, Amica Paint, Advanced Art Studio, Paint Magic, GIGA Paint, Print Shop, Print Master, Star Painter, Profi Painter, Flexidraw, FLI Designer, FLI-Graph, Quickdraw, FLI Editor, Interpaint, GODOT!
PROGRAMY MUZYCZNE: Voicetracker v4.0, Sound Monitor, Synthesizer 64, Music Maker, Guitar, Drum Maker, Advanced Music Program, Pro-Drum 1, Pro-Drum 2, Future Composer, Synthy 64, Music Shop, Music Construction Set, Music Calc, JCH Editor, Hardtrack Composer.
PROGRAMY KOPIUJĄCE: Fast Hack’em, Copy 190, Copy 230, Spectacular Copy, Magic Copy, Sir Copy, Duplicator v2.0, Copier, Kwik Copy, Superkit File Copy, Copy Q, DI-Sector, Fast Disk Set, Swappers Best!
EDYTORY TEKSTU: Easy Script, PolScript, SpeedScript, FontMaster II, PrintFox, Edytor PL, Textomat, Textomat +, GeoWrite.
ARKUSZE KALKULACYJNE: Bank Manager, Easy Finance, SpeedCalc, GeoCalc, Home Office, Magic Desk, Busicalc, Practicalc, Multiplan, Future Finance, Calc Result, Abracalc, Easy Calc, Visi Calc, Viza Star, GeoChart.
BAZY DANYCH: Data Manager, Baza PL, Kartoteka, Database 64, C-Base, SuperBase 64, GeoFile, GeoDex, Easy File, Practifile.
PROGRAMY DTP: Printfox, Newsroom, GeoPublish.
PROGRAMY DYSKOWE: Disk Wizard, Dir Master, Disk Master, Disk Doctor, Disk Monitor, Disk Manager.

SIDSTATION

Ku uciesze fanów muzyki elektronicznej tworzonej na prawdziwych syntezatorach mam zaszczyt przedstawić urządzonko o nazwie SIDSTATION – cóż to takiego? Ano – jest to 6581 obudowany kilkoma innymi układami scalonymi które w harmonicznym połączeniu pozwalają wyciągnąć ze starego SIDa więcej niż kiedykolwiek. W momencie gdy piszę te słowa nowiutki syntezatorek kosztuje „zaledwie” 580 dolarów amerykańskich.  Synteraztor produkuje szwedzka firma Elektron – można go bezproblemowo zamówić przez internet (link: www.sidstation.com). Tylko ta cena… argh… Możliwości syntezatora są bardzo podobne do tych jakie oferuje standardowy C64 ale są one łatwiejsze do wykorzystania – pokrętełka i przełączniki są przyjemnijesze w obyciu niż programowanie SIDa czy trackowanie.

Charakterystyka Sidstation :

  • „Oryginalny , wspaniały dźwięk którego nie zasłyszałeś nigdy wcześniej”
    jest cytat ze strony www.sidstation.com – jeśli nie wierzysz udaj się tam i odsłuchaj dostępne MP3 (jest ich całkiem sporo).
  • Obsługa MIDI (3 gniazda DIN5)
    syntezator może być kontrolowany przez różne instrumenty MIDI (np. klawiatury) lub kartę dźwiękową w PC.
  • chip odpowiedzialny za dźwięk – MOS6581
  • aluminiowa obudowa (wymiary: 24 na 20cm, 7cm wysokości)
    (limitowana seria Ninja sprzedawana była w czarnej obudowie)
  • wyświetlacz LCD (2 rzędy po 16 znaków)
  • wejście dźwięku – jack 1/4″ – dźwięk filtrowany przez SID
  • wyjście dźwięku – jack 1/4″
  • system operacyjny SidStation OS
  • modulator LFO
  • Reszta właściwie nie odbiega od oryginalnego SID.

    Sidstation to syntezator kontrolowany przez MIDI. Nie jest on zwykłym syntezatorem jaki można kupic w każdym sklepie muzycznym. Został on wykonany dla muzyków chcących korzystać z dobrodziejstw niepowtarzalnego dźwięku , a taki zapewnia 6581. Ten układ scalony został przez 20 lat doszczętnie rozpracowany i na tym bazuje SIDSTATION OS – zawiera on 20.000 linii kodu w assemblerze które tchną życie w ten kawałek materii.

    Niestety – produkcja SIDSTATION nie będzie wieczna ze względu na ograniczoną ilość fundamentów urządzenia – krótko mówiąc firma ma wyczerpujący się zapas SIDów.

    Na stronie domowej SidStation znajduje się także mod do znanego programowanego syntezatora – Rebirth`a. Firma myśli również o ludziach których nie stać na SidStation i szereg klawiatur , wzmacniaczy, kolumn etc. potrzebnych do wydobycia i usłyszenia dźwięków SidStation.

    Urządzenie to jest naprawdę warte uwagi. Mimo iż ma ono faktycznie mało wspólnego z Commodore 64 jest na pewno przykładem że ten komputer wywiera wpływ na dzisiejszą muzykę.

    W lutym 2000 roku szok w Europie wywołała grupa Zombie Nation kawałkiem `Kernkraft 400` (stworzonym właśnie na Sidstation) , który był po prostu dobrze wykonanym coverem muzyki Davida Whittaker`a do gry Lazy Jones z roku 1984(!) (nazwa pliku (HVSC): lazy_jones.sid , subtune #21)

    Także Bomfunk MC`s przyznał że używa urządzeń dźwięko-commodoro-podobnych by uzyskać niepowtarzalne brzmienie. sprawdziło się to – `Freestyler` był na szczytach list przebojów.

    SID… był, jest i będzie.

    Życzę wszystkim muzykom takiego syntezatora!

    Raf/Samar (artykul był pierwotnie opublikowany w Uncover, 2003r).

    Keyboard Stickers

    Ciekawa propozycja dla osób, którzy chcą zmienić wizualnie Commodore 64. Z uwagi na to, iż klawiatura jest trudnym do zmiany elementem, praktycznie niewykonalnym, gdyż klawisze z klawiatur od PC są i innego kształtu, ale też nie mają między innymi znaków graficznych pod literami… że już nie wspomnę o braku klawisza C=. Znalazłem na to sposób. Zaprojektowałem naklejki na klawisze, które wystarczy tylko wydrukować na papierze samoprzylepnym, wyciąć i nakleić na klawisze.l Na pewno nie zaszkodziłoby przemalować wszystkich tak zrobionych klawiszy lakierem bezbarwnym w aerozolu by uniknąć odklejania się naklejek. Tak prezentują się dwie wersje naklejek (normalna oraz w negatywie):

     

    Jak widać litery na klawiszach stylistyką są idealnie takie, jak czcionka na ekranie C64. Pliki do pobrania:

    wersja normalna,

    wersja w negatywie.

     

     

    Opis programu PRG 2 SID converter

    Tutaj znajduje się opis malutkiego programu PRG2SID. Małego, a jakże fajnego i dającego wiele radości ludziom chcącym z niego korzystać. Od razu uprzedzam, że aby móc obsłużyć dobrze ten programik (a właściwie wprowadzić prawidłowo dane), trzeba trochę znać samego Commodore 64 – Basic i może trochę Monitor. A więc jeśli raczej używasz tylko emulatora C64, to raczej nie uda Ci się z sukcesem zrozumieć tego programu. Ale spróbować zawsze możesz…

    DO PRZEPROWADZENIA KONWERSJI POTRZEBNE BĘDĄ PROGRAMY:
    SIDPLAY, PRG2SID, STAR COMMANDER, EMULATOR C64 (CCS64 V2.0)
    (wszystkie programy są dostępne na tej stronie w dziale Download)

    Program Prg2Sid Converter został napisany w systemie DOS przez Quazza w 1999. roku. Co on potrafi robić? Otóż ma on jedną, ale bardzo ważną możliwość przenoszenia plików muzycznych z normalnego Commodore 64 na format pliku, które odczytuje program SidPlay (z rozszerzeniem .sid itp.). Poniżej znajduje się opis, jak taką operację przeprowadzić na emulatorze CCS64 v2.0. Jeszcze raz zwracam uwagę, że osoby nie znające się chociaż troszkę na C64 mogą sobie nie poradzić. No to Start!

    Szukanie utworów muzycznych

    Pierwszą rzeczą, jaką należy wiedzieć to to , że muzyczki do C64 (od teraz będę je nazywał „zakami”) są napisane przeważnie w specjalnych programach do tego przeznaczonych (jak np. Hardtrack, Voicetracker czy DMC), tak jak na innych komputerach. Mają one więc swój format. Do ich odtwarzania potrzebne są tzw. playery (napisane w Assemblerze). C64 ma pamięć wyrażaną w liczbach/komórkach od $0000 do $FFFF. Przeważnie muzyczki rozpoczynają się w adresie $1000 i kończą przed $2000, ewentualnie mogą być do $2800 lub jeszcze dłuższe. Ja osobiście potrafię przetworzyć na format programu SidPlay tylko muzyczki zaczynające się od $1000 i tylko takie przypadki tu opiszę. Może więc już opiszę, w jaki sposób można taką muzyczkę przenieść.

    1. Wpierw musimy oczywiście wiedzieć, jaką muzysię chcemy przetworzyć na format czytany przez PC-ta. Wymagany jest zatem posiadane jakieś demo, magazyn lub przede wszystkim kolekcja muzyczna. Jeżeli już coś takiego mamy, proponuję zaopatrzyć się w kartridż (wirtualny oczywiście) do C64 – najlepiej Action Replay z Monitorem (powinien być tu do ściągnięcia w artykule z opisem kart’a Action Replay). Gdy już go mamy, musimy go uaktywnić, aby emulator automatycznie go ładował przy starcie (jak to zrobić jest napisane w opisie emulatora CCS64 „jak wkładać kartridże”).

    2. Gdy już to jest załatwione (kartridż się włącza przy starcie czy resecie C64), ładujemy dany program z muzyczką i gdy będziemy ją słyszeć, proponuję, aby wcisnąć klawisz F9 i przejść do opcji Machine Code Monitor, czyli po prostu monitora (może on pokazywać m.in. obszary pamięci). Gdy pojawi się ekran, wpisujemy:

    I1000 (i, jeden zero zero zero)

    …i wciskamy Enter. Możemy poruszać kursorami w dół, aby zobaczyć, czy obszar przeglądany właśnie jest muzyczką. Tu właśnie potrzebna jest znajomość C64, gdyż człowiek znający C64 pozna, czy jest tam muzyczka, czy też nie. Przeważnie w linii $1020 (następna linia po $1000) jest informacja o autorze muzyczki – wtedy niemal pewni możemy być, że „coś” tam jest. Wychodzimy z Monitora (wciskaj klawisz Escape aż nie powrócisz do C64). Jeżeli w linii $1000 nie znalazłeś(aś) muzyczki, przeskocz do punktu [3A], jeśli natomiast podejrzewasz, że takowa się tam znajduje, do punktu [3B].

    3A. Nie ma muzyczki w pamięci? Trudno – nie da się jej przekonwertować! Ale nie poddawaj się! Wgraj innego fajnego zaka i spróbuj od początku! Jeśli nie teraz, to po kilku próbach powinno coś się znaleźć…

    3B. Brawo! Masz już raczej na pewno muzyczkę! Teraz, gdy muzyczka jest odgrywana, naciśnij ALT+S (soft reset). Nasz C64 się zrestartuje i przejdzie do Basica (jeśli masz Action Replay’a, to na ekranie startowym naciśnij F7). Jesteś teraz w Basic’u. Naciśnij klawisz F8 (lub F2 – w zależności od wersji kartridża). Pojawia się Monitor z komunikatem gotowości:

    B*______PC___NMI__SR AC XR YR SP NV#BDIZC
    .;______0401 FE47 32 04 5E 00 F6 ..**..*.

    .;

    Przenieśmy się teraz do adresu $1000 pisząc:
    .I*1000

    Monitor pokaże nam tą linię. Spróbujmy teraz określić, ile miejsca w pamięci zajmuje dany zak. Napiszmy więc

    .I*1000-

    Monitor wylistuje linie od $1000 wzwyż, czyli do $2000, $3000 itd. Podczas pokazywania linii możemy przytrzymać klawisz Control (na klawiaturze PC klawisz TAB), aby zwolnić wyświetlanie. Szukajmy, gdzie kończy się zak, aby do danego miejsca go zapisać. Powinien kończyć się w okolicach $1C00, $2000, $2800 (trzeba to samemu odnaleźć!). Po znalezieniu linii końcowej, wiemy już, że nasz zak zajmuje miejsce w pamięci przykładowo od $1000 do $1FFF (17 bloków na dysku C64). Musimy go więc teraz osobno zapisać! Jak to zrobić? Już piszę! Oczywiście wciąż jesteśmy w Monitorze!

    a) Najpierw musimy stworzyć nowy dysk (wirtualny) do C64. Wchodzimy więc do menu (klawisz F9), wybieramy Load File i w katalogach zjeżdżamy na sam dół, aż do pozycji DIR (…). Wtedy u dołu ekranu powinny być dwie pozycje: Make New D64 i Make New G41. Wybieramy tą pierwszą, czyli tworzymy dysk D64. Wpisujemy nazwę i dysk gotowy. Wchodzimy do jego katalogu i wybieramy Select Disk. Automatycznie powracamy do C64.

    b) Musimy go teraz sformatować. Wpisujemy więc

    .@n:nazwa dysku,id dysku (2 znaki max.)

    Wciskamy Enter, komputer spyta, czy aby na pewno chcemy to zrobić. Wpisujemy Y (Yes – tak) i wciskamy jeszcze raz Enter. Po chwili będziemy mieli gotowy dysk.

    c) Teraz możemy już zapisać gotową muzyczkę. Wpisujemy zatem

    .s”nazwa muzyczki (max.16 znaków)”,08,1000,1FFFF (w zależności od długości zaka wpisujemy inne dane w pole $1000 i $1FFF). Potwierdzamy Enterem i po chwili zak jest zapisany! Połowa roboty za nami!

    Konwertowanie utworów muzycznych

    Mamy już zapisaną muzyczkę na dysku .d64. Możemy teraz wyjść z emulatora (Quit CCS64). Uruchamiamy teraz (wcześniej ściągnięty mam nadzieję) program Star Commander. Uruchamiamy go poprzez plik Scmain.exe. Pojawi się ekran podobny do Norton Commandera. Szukamy teraz katalogu, w którym zapisaliśmy nasz dysk nazwa.d64. Po znalezieniu go, wchodzimy do niego. W środku tej dyskietki (w katalogu) powinny być zapisane wcześniej przez nas muzyczki do C64. Zaznaczamy je (klawiszem Insert lub prawym klawiszem myszki). Teraz musimy je przekopiować. Wciskamy klawisz F5 (copy). Pojawi się okienko:

    C:\jakis katalog\ … zaznaczamy X-Extract PC64 file images i wciskamy COPY

    Zaznaczamy „Extract PC64 file images”, wybieramy docelowy katalog (gdzie maja byc przekonwertowane pliki) i wciskamy „Copy”. Jeśli jest to więcej niż jeden plik, program będzie pytał, czy każdy plik przekonwertować. Wybieramy OK lub od razu ALL (wszystkie pliki). Po chwili pliki juz beda w naszym katalogu Windowsowym… Ale to jeszcze nie koniec, bowiem pliki przekonwertowane są dopiero na format .prg. Teraz dopiero uruchamiamy program Prg2Sid. Powinien on być uruchomiony najlepiej z „czystego” DOSa. Może być oczywiście też w Windowsie…

    A więc tak: po uruchomieniu musimy odnaleźć plik z naszym rozszerzeniem teraz .prg (np. zak.prg) i wpisać:

    >prg2sid nazwa.prg (gdzie nazwa.prg to oczywiście nasza nazwa)

    Powinien pojawić się ekran:

    Ekran: init address: 1000 [hex] 4096 [dec] – ustawiamy po kolei różne atrybuty

    Program będzie wymagał podania adresu startowego zaka. Ustawiamy więc adres 1000 (czyli 4096). Można to regulować przy pomocy klawiszy + – * /. Potwierdzamy Enterem i program teraz pyta o adres, przez który zak ma być odgrywany (play). Wpisujemy 1003 (4099). Regulacja adresów jak wcześniej. Potwierdzamy Enterem. Teraz program pyta o ilość utworów, jaka znajduje się w danym pliku. Z reguły jest tylko jeden, więc wpisujemy „1” i wciskamy Enter. Teraz mamy pytanie, od którego zaka komputer ma zaczynać odgrywanie. O ile mamy tylko jedną muzyczkę, wpisujemy 1. Jeśli jest ich więcej, możemy wpisać inną liczbę (wtedy komputer zamiast od 1. muzyczki może np. zacząć odgrywanie powiedzmy od 3.). Wciskamy Enter. Teraz możemy wpisać tytuł utworu (jeśli go znamy), potem autora i prawa autorskie (copyright). Jeśli to już wpiszemy, program się wyłącza i mamy gotową muzyczkę!!! Sprawdź teraz, czy nasz zak.sid działa poprzez program SidPlay! To wszystko! Z pozoru to wszystko wygląda na strasznie długą i skomplikowaną operację, ale trochę wprawy i będzie to zajmowało niecałe dwie minutki!

    Sampler do Commodore 64

    SamplerJak powszechnie wiadomo, Commodore 64 posiada spore możliwości dźwiękowe (chyba nie ma sobie równych w klasie 8-bitowców). Zainstalowane w układzie SID generatory umożliwiają tworzenie wspaniałych efektów. Jednak żeby uzyskać brzmienia maksymalnie zbliżone do rzeczywistych, trzeba posłużyć się digitizerem dźwięku zwanym powszechnie samplerem.

    Co to jest i jak działa sampler?

    Sampler jest to urządzenie służące do zamiany sygnału analogowego np. z mikrofonu czy magnetofonu na sygnał cyfrowy (ciąg liczb binarnych) stanowiący sampling (ciąg bajtów będących cyfrowym zapisem dźwięku).

    Skąd wzięła się nazwa „sampler”? Jak zwykle w terminologii komputerowej została zapożyczona z języka angielskiego. Sample oznacza próbkować, i słowo to dość dokładnie określa zasadę działania samplera: pobiera on co jakiś czas (bardzo krótki – rzędu mikrosekund) próbkę dźwięku (mam nadzieję, że fachowcy wybaczą mi to określenie) i zamienia ją na postać cyfrową. Im częściej pobiera taką próbkę (a więc z im większą częstotliwością próbkowania pracuje) tym lepsza jakość dźwięku. Np. świ etna jakość dźwięku na płytach kompaktowych spowodowana jest m.in. tym, że został on „spróbkowany” z dużą częstotliwością – 44kHz, czyli 44 tysiące razy w ciągu sekundy.

    Zalety i wady samplingówTak wygląda wnętrze samplera

    Zalety stosowania samplingów są oczywiste. Np. w praktyce ciężko jest uzyskać naturalne brzmienie perkusji czy fortepianu bezpośrednio z wewnętrznych generatorów SID-a. Natomiast korzystając z samplera otrzymujemy takie brzmienie gotowe zyskując w ten sposób czas i energię, które normalnie zużylibyśmy podczas żmudnego programowania rejestrów SID-a.

    Podstawową wadą samplingów jest ich pamięciożerność, oczywiście wzrastająca wraz z polepszaniem jakości odtwarzania. Dlatego zwykle stosuje się tylko niezbędne „wstawki samplingowe”, zaś resztę uzyskuje się za pomocą generatorów.


    Drukarki produkowane przez firmę Commodore

    MPS-802 Gdy komputer służy nie tylko do gier, wkrótce okazuje się jak niezbędnym sprzętem jest drukarka. Dobór właściwej drukarki do współpracy z Commodore 64 nie jest prosty ze względu na dużą różnorodność drukarek możliwych do przyłączenia. Klasyfikację drukarek rozpoczniemy od rozważenia zastosowanej techniki drukowania, ograniczając się przy tym do rozwiązań tańszych, gdyż kupno drukarki wielokrotnie droższej od komputera (np.laserowej) można wykluczyć. Najprostsza metoda zapisu to użycie rejestratora X-Y. Przedstawicielem tej grupy jest rejestrator-drukarka firmy Commodore symbolu VC 1520.

    MPS-1000Najczęściej stosowane drukarki do C64 to drukarki mozaikowe. Są one wyposażone w ruchomą głowicę z elektromagnesami, z których wypychane są igły uderzające w taśmę drukarską. Każda litera składa się z kilku kolumn pojedynczych punktów, a w kolumnie jest z reguły tyle punktów, ile igieł ma drukarka. Im więcej igieł tym lepszy druk, co możemy zobaczyć na przykładzie poniżej. Szybkość drukowania zawiera się w granicach od 50 do ponad 200 znaków na sekundę. W niektórych drukarkach mozaikowych (teraz nazywanych igłowymi) stosuje się dodatkowe przesunięcie wydruku o pół odstępu igieł uzyskując jakość liter zbliżoną do uzyskiwanej w standardowej maszynie do pisania – tzw.tryb NLQ (od ang.near letter quality).

     

    MPS1200Firma Commodore oferuje w zasadzie typy drukarek przeznaczonych do współpracy z C64. Są to MPS-801, 802, 803. Starsze typy to VC 1525 i VC 1526, a z nowszych MPS-1000. Główną zaletą drukarki uniwersalnej jest to, że może być ona wykorzystywana do innego komputera (np.przy wymianie sprzętu), podstawową wadą – konieczność posiadania specjalnego interfejsu do drukarki. Interfejs taki najprościej jest zakupić razem z drukarką – odpada wtedy wiele kłopotów związanych ze znalezieniem odpowiednich wtyczek, oprogramowania itp.

    Drukarki do Commodore 64 są bardzo tanie, jednak już wychodzą z codziennego użytku, podobnie jak cały sprzęt – niestety!