Jak „domowym” sposobem zrobić interfejs SD2IEC do komputera Commodore C64

Na początek kilka słów wyjaśnienia dla osób nie znających tematu. Popularny w latach 80’/90′ ubiegłego wieku, 8-bitowy komputer domowy Commodore C64 ma się nadal bardzo dobrze, mimo obecnej dominacji komputerów klasy PC. Jak sie okazuje, do tej pory istnieje szerokie grono użytkowników C64, skupione przede wszystkim wokół „sceny C64”, na której działają animatorzy, głównie amatorzy muzycy i graficy (C64 posiada wewnątrz wyśmienite, zintegrowane w pojedyńczych chipach, układy do tworzenia grafiki/animacji: VIC i muzyki/efektów dźwiękowych: SID, co go wyrózniało w tamtych czasach spośród innych komputerów tej klasy), tworzący swoje produkcje: programy demonstrujące możliwości graficzno-muzyczne C64 i walczący o palmę dominacji na corocznych zjazdach miłosników C64, organizowanych w różnych krajach. Sporą grupę użytkowników C64 tworzą również typowi „gracze”, preferujący zgrzebne 8-mio bitowe gry (których powstały tysiace i życia mało dla jednej osoby, aby je choć potestować) w odróznieniu od „wypasionych” PC-towych „reality schow”. Natomiast całkiem pokaźna grupa, głównie amatorów elektroników, oraz profesjonalistów (działajacych na zasadzie: nostalgii do czasów młodości) koncentruje się na hardware C64, starając się unowocześnić komputerek (poniekąd świetnie dopracowany przez swoich konstruktorów, jak na epokę, w której powstał), wprowadzając do niego zmiany układowe, głównie poprzez użycie nowszych technologii, niż te, które były pierwotnie wykorzystane w C64 (bo takie były wtedy dostępne). Tak własnie powstał między innymi interfejs: MMC/SD2IEC, który jest niczym innym jak nowoczesną pamięcią masową do C64, wykorzystującą jako nośniki danych popularne obecnie karty pamięci MMC/SD (stosowane powszechnie w aparatach/kamerach cyfrowych i telefonach GSM). SD2IEC ma zastąpić niewygodne w użyciu (prądożerne, wielkie gabarytowo – stanowiące oddzielne urządzenia, w przypadku stacji dyskietek elastycznych – z własnym procesorem i systemem operacyjnym – droższe od samego C64), dedykowane dla C64 pamięci masowe, jakimi były: stacja dyskietek 5,25′: 1541 i magnetofon C2N datasette, wykorzystujący jako nośniki danych typowe kasety magnetofonowe. SD2IEC w odróżnieniu od swoich starszych braci, jest energooszczędny, niewielki, tak, że można go wbudować bezpośrednio do wnętrza obudowy C64. Nawet SD2IEC w wersji wykonanej na płytce uniwersalnej z mikrokontrolerem w obudowie PDIP40 zmieści się wewnątrz komputera C64.
Jak ja zrobiłem we własnym zakresie interfejs MMC2IEC – SD2IEC do C64 na płytce uniwersalnej, w niekłopotliwy sposób (bez konieczności wykonywania płytki drukowanej PCB), przedstawiają poniższe zdjęcia:

Dobrym pomysłem, jaki zastosowałem, jest wykorzystanie gotowego, taniego czytnika kart SD (ja kupiłem za 2,90 zł na allegro przy okazji większych zakupów). Zyskujemy w ten sposób stabilizator 3V i gniazdo SD (dwa elementy w cenie jednego) już polutowane na płytce. Gniazdo do kart SD raczej ciężko jest polutować na typowej płytce uniwersalnej ze względu na jej raster, dlatego użycie w takim przypadku gotowego czytnika, gdzie gniazdo do karty SD mamy już zalutowane jest jak najbardziej wskazane. Na płytce czytnika odlutowujemy wtyk USB i odcinamy ścieżki łączące procek czytnika z gniazdem karty SD (pozostawiamy tylko „aktywny” stabilizator 3V, który zasila kartę SD, nie odcinając zasilania procka czytnika) i dolutowujemy do gniazda karty SD przewody łączące tak przerobiony czytnik z płytką uniwersalną MMC/SD2IEC.

Schemat montażowy ze spisem elementów (nie montujemy tylko stabilizatora 3V, bo ten mamy na płytce czytnika, tak jak to wyżej opisałem):

Najnowszy (aktualnie) firmware do zaprogramowania mikrokontrolera AVR (plik .bin dla tej wersji płytki jw z procesorem ATmega644P ma oznaczenie: sd2iec- …… -larsp-m644p.bin) można pobrać ze strony http://www.sd2iec.de

Aby zaprogramować mikrokontroler można użyć np. PonyProg: http://www.lancos.com/ppwin95.html z patchem: http://www.pitsch.de/stuff/mmc2iec/ponyprog2000_206g.zip

Poniżej MMC/SD2IEC w akcji. Przy okazji demonstruję wpółpracę małego TVC LCD TFC 7″ (f-my Blow Car System) z C64 – jak na tak mały ekranik, spisuje się całkiem przyzwoicie (nie nadaje jednak dla „scenowców” gdyż grafiki typu FLI nie odtworzy poprawnie – zrywa synchronizację)!

Kultowy ekranik powitalny 🙂 naszego komcia (z podstawowym Basicem i Kernalem):

MMC/SD2IEC przedstawia się (odczyt statusu po załączeniu):

Wczytanie i wylistowanie directory:

Wczytanie i uruchomienie programu DraBrowse (DB64.PRG). DraBrowse bardzo dobrze spisuje się w obsłudze katalogów/podkatalogów MMC/SD2IEC:

Directory z poziomu DraBrowse:

Widok programów gier w katalogu GAMES:

Uruchamianie gry Krakout z poziomu DraBrowse (po nakliknięciu na RETURN, przy „podświetlonym” Krakout – nie trzeba nic ręcznie wklepywać!):

 

linki do stron związanych z MMC/SD2IEC:

Strona autora projektu MMC2IEC:
http://pontoppidan.info/lars/index.php?proj=mmc2iec

Strona na której projekt Larsa Pontoppidana jest dalej rozwijany:
http://www.pitsch.de/stuff/mmc2iec

… i trochę dodatkowych informacji o MMC/SD2IEC:
http://www.c64-wiki.com/index.php/MMC2IEC
http://www.c64-wiki.com/index.php/SD2IEC

Jerzy Siwek

Raf vs Commodore 1581

 

Witajcie, wierni czytelnicy C64Power. Ponieważ dawno nie było tu dobrego artykułu, skusiłem się aby przypomnieć sobie jak działa język ojczysty

 

 

Na stację dysków 1581 prędzej czy później natknie się każdy fan komputerów Commodore. O ile jej przydatność w roku pańskim 2011 stoi pod niemałym znakiem zapytania (są w końcu alternatywy takie jak SD2IEC, 1541 Ultimate…) nie oznacza to, że nie można skorzystać z poczciwych dyskietek 3.5’’ 🙂

 

Stacja którą posiadam została zakupiona w kwietniu 2011 na aukcji internetowej. Urządzenie miało rozerwaną obudowę (gdzieniegdzie jeszcze nie znają śrubokrętów) i rozbebeszony mechanizm stacji dysków, sprzedawane było w stanie nieznanym, ale nie przestraszyłem sie tego faktu gdyż wtenczas posiadałem komplet scalaków do 1581 (poza WD1770/WD1772, ale później i on mi wpadł w ręce 😉 ), ponadto miałem również stację dysków do Amigi 500, 100% identyczna jak ta, stosowana w 1581. W stacji brakowało też kilka śrub i urwany był jeden ze „słupków” na śrubę, ale wszystko udało się posklejać i po dobraniu odpowiednich śrub – skręcić.

 

Stacja dysków od razu po włączeniu zgłosiła się prawidłowo po próbie dostępu przez C64, co mnie ucieszyło niezmiernie – miałem pewność, że ogół elektroniki jest sprawny. Po podłączeniu Amigowej stacji jednak nie mogłem sformatować dyskietek DD (nie wiem, czy to lekki defekt stacji czy może tak ma być, podczas dyskusji na #c-64 Groepaz twierdził, ze jego egzemplarz formatuje jak leci…). Rozpocząłem poszukiwania oprogramowania, które mogło by pomóc formatować dyskietki oraz przenosić dane miedzy PC a stacją dysków.

Wśród programów można wymienić:

 

– Star Commander : Odpada – brak obsługi turbo.

 

– Big blue reader (http://www.sogwap.net/sogwap/bbr_features.htm) – komercyjny, już niedostępny.

 

1581-Copy, version 0.54 , autorstwa Wolgang’a Meser’a – program ten pracuje tylko pod prawdziwym DOS. Ostatecznie nie testowałem go dokładnie, gdyż na stronie autora (http://www.d81.de/) znalazłem link do kolejnego programu 😉 . Kopier Wolfganga współpracuje też z napędem FD2000 firmy CMD (podobno w Polsce jest przynajmniej jeden posiadacz tej stacji :P)

 

Omniflop/Omnidisk – bingo. Ten pakiet (http://www.shlock.co.uk/Utils/OmniFlop/OmniFlop.htm) umożliwia bezproblemowe formatowanie, a potem przenoszenie obrazów różnej maści dysków na dyskietki 3.5’’ w stacji PC. Znajdziemy zarówno formatowanie dyskietek dla 1581 jak i zapisywanie/odczytywanie obrazów d81. Program ten wymaga instalacji specjalnego sterownika do kontrolera stacji dysków, który daje programowi bezpośrednią kontrolę nad pracą mechanizmu. Transfer danych z PC na dyskietkę ogranicza się do utworzenia własnego obrazu d81 (dla testu można pobrać też np. 69 Positions wydane przez Vulture Design, http://csdb.dk/release/?id=45031 , działa z 1541/71/81 oraz sd2iec), sformatowaniu dyskietki 3.5’’ (w przypadku 1581 musi to być dyskietka DD) oraz zapisaniu obrazu d81. Operacja formatowania jak i zapisu trwa po około 60 sekund każda. Nie testowałem pakietu dla Windows x64. Na liście jest bardzo dużo formatów i nieco trudno odnaleźć właściwy, czyli: 80/2/10×512 cbm1581 800kB.

 

Obraz d81 można przygotować pod emulatorem VICE, przy użyciu programu Dirmaster/style (niestety tworzy on obrazy błędnie! Fałszywie podejrzewałem, że stacja szwankuje 😉 ) oraz 64Copy (godny polecenia, tyle że jest to program dla DOS, więc nie uruchomimy go w Windows x64 – aczkolwiek ja sobie radziłem DosBox’em). Star Commander również umożliwia przygotowanie obrazu, ale nie próbowałem go użyć do tego celu – 64Copy w moim subiektywnym odczuciu jest wygodniejszy.

 

W zasadzie mógłbym na tym poprzestać… ale że jestem człowiekiem dociekliwym, pozwoliłem sobie jeszcze na zamianę mechanizmu FDD – z użyciem typowego mechanizmu HD (standardowej “pecetowej” stacji) tak, aby zadziałała w 1581 (nie będę tutaj opisywał co i jak, w Internecie wystarczy poszukać “stacja od peceta do amigi” albo zajrzeć tu: http://eab.abime.net/showthread.php?t=30944, sam korzystałem z takich poradników – zmodyfikowałem w każdym bądź razie samą stację, nie używałem kabli adaptujących czy modyfikacji płyty głównej elektroniki stacji) – wprawdzie front stacji nie pasuje i musiałem frontowy dekielek odłożyć na bok (nie miałem i nie mam zamiaru ciąć plastików tak unikatowej stacji). Stacja HD umożliwia pracę z dyskietkami HD zamiast DD (należy zakleić (p)otwór gęstościowy 😉 ) sformatowanych jednak jako DD (stacja ta po prostu “nie zna” większych dyskietek, a nie było dotąd śmiałków chętnych do zmodyfikowania stacji celem natywnego wsparcia dwukrotnie pojemniejszego nośnika). Zdobycie nowych dyskietek DD jest właściwie niemożliwe, natomiast fabrycznie zafoliowane HD wciąż są (jeszcze) dostępne w handlu.

 

Po lewej stronie mechanizmu zostało jeszcze trochę wolnego miejsca…. w tę lukę trafił przyklejony klejem polimerowym przełącznik do.. Jiffy DOS 🙂 używając flasha z uszkodzonej płyty głównej do PC zrobiłem sobie 2x ROM – standardowy oraz Jiffy. Oryginalna kość ROMu zachowałem. Ponieważ jest to wczesna 1581 z 1987 roku, był tam stary ROM w pierwszej, zabugowanej wersji. We flashu umieściłem oczywiście wersję nowszą, co jest o tyle istotne, że oryginalna wersja prowadziła do utraty danych na dyskach.

Reasumując… fajna i szybka zabawka, szczególnie w trybie Jiffy, ale trudno znaleźć oprogramowanie będące w stanie wykorzystać potencjał tej stacji.

 

Produkty firmy Commodore – drukarki i rozszerzenia

Poniżej zamieszczamy produkty wyprodukowane przez firmę Commodore. Już teraz możemy śmiało powiedzieć, że brakuje tu: modemów, piór świetlnych, joysticków, klawiatur muzycznych czy przystawek perkusyjnych (digi-drum), a nawet tabliczek graficznych (tabletów) oraz digitizerów obrazu i dźwięku. Część z nich albo kosztowała słone pieniądze, albo nie była łatwo osiągalna. Niewątliwe jest też, że część z tych produktów okazała się „niewypałami”, wobec czego firma mogła zaprzestać ich produkcji. Tym niemniej dziękujemy Thorgalowi – redaktorowi „Świata Komody” – za udostępnienie materiałów, które wzbogaciły ten artykuł (zdjęcia pochodzą z materiałów własnych oraz C&A i 64’er). Zebrał dla Was i przedstawił Reiter. ENJOY!

 

MANIPULATORY

 


1531 Mysz dwuprzyciskowa dla C64/128D. Posiada możliwość symulowania joysticka i pracy w trybie proporcjonalnym.

 


Paddles Paddles (wiosełka) dla C64/128D. Przyłączanie przez port joysticka.

 

 

KOMPUTERY OSOBISTE PC

 


PET 2001 Powstał w roku 1977, pierwszy mikrokomputer osobisty PC na świecie. Procesor 6502, pamięć RAM 4kB. Na zdjęciu z DATASSETTE 1530.

 


PC 1 Komputer osobisty PC produkowany przez firmę Commodore. W środku procesor 8-io bitowy 8088, częstotliwość zegara 4,77MHz, 512kB RAM(rozszerzalnej do 640kB), złącza Centronics i SERIAL, system MS-DOS 3.2. Opcjonalnie można wyposażyć w koprocesor 8087. Komputer współpracuje ze stacją A1010 i myszą 1352. Tryby graficzne: tekstowy (80×25) – B/W i 16 kolorów, (40×25) – 16 kolorów oraz graficzny 320×200 – 4 kolory, 640×200 – 2 kolory. Maksymalna rozdzielczość 720×348 (Hercules).

 

PC 10 III Były to odmiany serii PC, różniące się częstotliwością zegara: 4,77/7,16 i 9,54MHz. Powstały też z różnymi pojemnościami dysków twardych: PC10 III 2/20 – z dyskiem 20MB, a 2/30 – z dyskiem 30 MB. W odróżnieniu od nich PC 20 III miał tylko jedną stację 360kB i dysk 20MB.

 

PC AT 40/40 Komputer klasy AT, procesor 80286 6 lub 10MHz, pamięć RAM 1MB, grafika EGA (monitor 14 cali), stacja 1.2MB i 1.44MB, dysk twardy 40MB.

 

PC 386 60/40 Komputer klasy AT, procesor 80386 4,77/6/8/10/12 i 16MHz, pamięć RAM 1MB, grafika EGA (monitor 14 cali), stacja 1.2MB i 1.44MB, dysk twardy 40MB.

 

 

KOMPUTERY OSOBISTE PC – SERIA PROFI-LINE (1991)

 

SLIMLINE Procesor 80286 16MHz, pamięć RAM 2MB, dysk twardy 40-52MB, obraz VGA.
SLIMLINE Procesor 80386SX 16MHz, pamięć RAM 2MB, dysk twardy 40-52MB, obraz VGA.
SLIMLINE Procesor 803286SX 20MHz, pamięć RAM 2MB, dysk twardy 52-105MB, SVGA.
DESKTOP Procesor 80486 25MHz, pamięć RAM 4MB, dysk twardy 100-200MB, obraz SVGA.
TOWER Procesor 80386 25MHz, pamięć RAM 2MB, dysk twardy 80-200MB, obraz VGA.
TOWER Procesor 80486 25MHz, pamięć RAM 4MB, dysk twardy 80-200MB, obraz VGA.
NOTEBOOK Procesor 80C286 12,5MHz, pamięć RAM 1MB, dysk twardy 20MB, obraz VGA.
NOTEBOOK Procesor 80386 SX 16MHz, pamięć RAM 1MB, dysk twardy 40MB, obraz VGA. Pierwszy przenośny PC z wbudowanym modemem.

Produkty firmy Commodore – napędy i monitory

Poniżej zamieszczamy produkty wyprodukowane przez firmę Commodore. Już teraz możemy śmiało powiedzieć, że brakuje tu: modemów, piór świetlnych, joysticków, klawiatur muzycznych czy przystawek perkusyjnych (digi-drum), a nawet tabliczek graficznych (tabletów) oraz digitizerów obrazu i dźwięku. Część z nich albo kosztowała słone pieniądze, albo nie była łatwo osiągalna. Niewątliwe jest też, że część z tych produktów okazała się „niewypałami”, wobec czego firma mogła zaprzestać ich produkcji. Tym niemniej dziękujemy Thorgalowi – redaktorowi „Świata Komody” – za udostępnienie materiałów, które wzbogaciły ten artykuł (zdjęcia pochodzą z materiałów własnych oraz C&A i 64’er). Zebrał dla Was i przedstawił Reiter. ENJOY!

PAMIĘCI MASOWE : NAPĘDY

2020 : 3020 : 4040 Są to stacje dysków produkowane przez Commodore, ale jeszcze z czasów przed C64 i służyły do wykorzystania z równie starymi komputerami biurowymi robionymi kiedyś przez tę firmę. Model 4040 to podwójna stacja dysków.

1540 Nie jest to nic innego jak stacja 1541 tyle, że robiona wyłącznie w starej wersji z zasilaczem w środku, no i chyba trochę okrojona.


1541 I Wersja z wbudowanym zasilaczem.


1541 II Wersja z oddzielnym zasilaczem na zewnątrz, przez co mniej się grzeje. Obudowa stylizowana na 1571.


1551 Stacja dla C16/116 i PLUS/4, podobna trochę do 1541, ale ma inny interfejs IEEE-488 (szybszy transfer niż w 1541) i inne gniazdo.


1571 Dwustronna stacja z zasilaczem wewnątrz stacji, dobra zarówno dla C64 jak i C128, szczególnie godna polecenia przy pracy z GEOS-em. Może pracować w 2 trybach: jako zwykła 1541 i w trybie 2-stronnym, gdzie dysk czytany jest w jednym położeniu z obu stron. Dzieje się tak, ponieważ stacja ta ma 2 głowice (górną i dolną). Dzięki formatowi MFM czyta dyski zapisane pod MS-DOS. Z C128 około 60% szybsza niż 1541.

1571 II Odmłodzona i odchudzona wersja z zasilaczem zewnętrznym, a reszta bez zmian.

1572 O tym już niewielu słyszało, są to 2 stacje 1571 w jednej obudowie, umiejscowione poziomo jedna obok drugiej. Rzadkość!


1581 Pierwsza i jedyna stacja 3,5 calowa dla C64/128 zrobiona przez Commodore. Wykorzystuje dyski DD i formatuje je na 808kB (3160 sektorów). Błąd w DOS-ie stacji sprawia, że można przegrywać na nią ze stacji 1541 tylko pojedyńcze pliki. Zastosowanie z C64 ogranicza się przede wszystkim do Geos-a. Możliwy format pracy MFM oraz BURST.

1571 Jest to taka trochę szybsza stacja 1541 z elektroniką zbliżoną lub identyczną jak w 1571, przez co niektórzy ją przerabiają na normalną 2-stronną.


A 1010 Stacja 3,5 calowa współpracująca wyłącznie z komputerami Amiga (880kB) i PC 1 (720kB).


1530 Magnetofon do zapisu i odczytu programów na standardowych, żelazowych taśmach kompaktowych. Współpracuje z VIC-20, C64/128.


1531Magnetofon do zapisu i odczytu programów na standardowych, żelazowych taśmach kompaktowych. Współpracuje z C16/116 i PLUS/4.

MONITORY

1701 : 1702 Monitor kolorowy, 14-sto calowy, do C64/128. Wyposażony w wewnętrzny głośnik. Posiada wejście: kompozytowe cinch. Pasmo 4,5 MHz, średnica plamki 0,67.


1081 Monitor kolorowy, 14-sto calowy, do C64/128. Posiada wejścia: kompozytowe cinch i SCART (RGB analogowe). Pasmo 12 MHz, średnica plamki 0,39.


1084 Monitor kolorowy, 14-sto calowy, do C64/128, a także A500 i PC1. Wyposażony w wewnętrzny głośnik. Posiada wejścia: kompozytowe cinch, SCART (RGB analogowe i cyfrowe).


1801 : 1802 Monitor kolorowy, 14-sto calowy, do C64/128. Wyposażony w wewnętrzny głośnik. Posiada wejście: kompozytowe cinch. Pasmo 4,5 MHz, średnica plamki 0,67.

1900M Monitor monochromatyczny, 12-sto calowy, wyłącznie do C128. Posiada wejście monochromatyczne video.

1901 Monitor kolorowy, 14-sto calowy, do C64/C128. Wyposażony w wewnętrzny głośnik. Posiada wejścia: kompozytowe cinch oraz RGB cyfrowe. Pasmo 4,5/12MHz, średnica plamki 0,67.

Produkty firmy Commodore – drukarki i rozszerzenia

Poniżej zamieszczamy produkty wyprodukowane przez firmę Commodore. Już teraz możemy śmiało powiedzieć, że brakuje tu: modemów, piór świetlnych, joysticków, klawiatur muzycznych czy przystawek perkusyjnych (digi-drum), a nawet tabliczek graficznych (tabletów) oraz digitizerów obrazu i dźwięku. Część z nich albo kosztowała słone pieniądze, albo nie była łatwo osiągalna. Niewątliwe jest też, że część z tych produktów okazała się „niewypałami”, wobec czego firma mogła zaprzestać ich produkcji. Tym niemniej dziękujemy Thorgalowi – redaktorowi „Świata Komody” – za udostępnienie materiałów, które wzbogaciły ten artykuł (zdjęcia pochodzą z materiałów własnych oraz C&A i 64’er). Zebrał dla Was i przedstawił Reiter. ENJOY!

 

DRUKARKI

VIC-1515 Może drukować zarówno tekst jak i grafikę, posiada port SERIAL (numer urządzenia 4 lub 5). Prawdopodobnie zgodna z późniejszą VIC-1525

 

MPS-801 oraz VIC-1525 Drukarki Commodore, jedne z najstarszych z tej serii, szybkość druku 50zn/s (VIC-1525 30zn/s), wbudowany port SERIAL. Używają wyłącznie papieru perforowanego (VIC-1525 także cięty), 80 znaków w wierszu. MPS-801 zamiast igieł ma wiatraczek oraz uderzający w papier przez taśmę barwiącą – młoteczek, posiada opcje pisma poserzonego, odwróconego. Kompatybilna z modelem MPS-803.

 

MCS-801 Drukarka kolorowa (7 barw), szybkość 38zn/s, do 80 znaków w wierszu i prawdopodobnie też tylko papier perforowany.

 

MPS-802 Pierwsza wyposażona w 8 igieł, druga jest klasy VIC-1525, z tym, że jest kompatybilna z MPS-802. VIC-1526 potrafi drukować podczas obu przesuwów głowicy, do 3 egzemplarzy papieru jednocześnie. Czas drukowania zależy od ilości znaków w wierszu (80-20) i wynosi (45-124) zn/s. MPS-802 cieszy się złą sławą, ponieważ instalowano w nich fabrycznie różne wersje pamięci ROM, nie zawsze zgodne ze sobą, jak i nawet z tymi samymi programami. Może pracować tylko w trybie graficznym, w zależności od wersji korzysta z papieru perforowanego i ciętego.

 

MPS-803 Można do niej stosować 2 rodzaje papieru: perforowany i cięty. Jej prędkość wydruku wynosi 60zn/s, ma 7-em igieł. Taśma barwiąca jest w kasecie, więc można ją nasączać, czego nie można zrobić z modelem MPS-801

 

MPS-1000 Ma dwa tryby pracy: cbm (przez SERIAL) i ibm (przez CENTRONICS), kilka krojów czcionek, NLQ, szybkość 100zn/s. Może emulować MPS-801 i VIC-1525.

 

MPS-1200 Są to drukarki zbliżone możliwościami do STAR-owskich. Posiadają regulowany odstęp międzyznakowy i międzywierszowy, tryb NLQ(Near Letter Quality – czyli jakość listowa), głowice 9-cio igłowe. Taśma w kasecie. Mogą korzystać z papieru perforowanego, ciętego i w rolce. Zawierają zestawy znaków CBM i IBM, umożliwiają podkreślenie, indeksowanie, itp.

 

MPS-1500C Drukarka już nie tylko dla Komciów. Wyposażona w 9 igieł, dwa gniazda: SERIAL i CENTRONICS, bufor 2kB, kompatybilna z Epson JX-80, IBM-Grafik i Proprinter. Oczywiście ma NLQ, poza tym model z podaną na końcu literą „C”, to oznaczenie wersji kolorowej (możliwość założenia dwóch typów kasetek barwiących: czarnej i kolorowej). Papier perforowany i prawdopodobnie także cięty.

 

1520 Plotter Coś jak drukarka, tyle że wolniejsze, ma 4 kolorowe pisaki kulkowe (czarny, niebieski, czerwony i zielony), służy do drukowania technicznych rysunków, nie ma ograniczeń co do wielkości czcionki, ani jej kroju, charakteryzuje się wysoką jakością wydruku. Wymaga stosowania papieru o odpowiedniej gradacji. Dokładność plotera wynosi 0.2 mm, a prędkość rysowania 60mm/s. Potrafi też pracować jak drukarka (ok. 14zn/s). Można drukować od 10 do 40 znaków w linii, w zależności od kroju pisma.

 

ROZSZERZENIA

 

1764 Rozszerzenie pamięci RAM dla C64 o pojemności 256kB. Przyłączanie przez EXPANSION PORT.

 

1700 Rozszerzenie pamięci RAM dla C128D o pojemności od 128kB do 256kB. Przyłączanie przez EXPANSION PORT.

 

1750 Rozszerzenie pamięci RAM dla C128D o pojemności od 512kB do 640kB. Przyłączanie przez EXPANSION PORT.

 

BTX Moduł do usług typu teletext przez telefon dla C64/128D. Przyłączanie przez EXPANSION PORT.

 

Do SX64 Przykład wymiennych modułów do SX64. Na zdjęciu przystawka oscyloskopowa.

Produkty firmy Commodore – komputery

Poniżej zamieszczamy produkty wyprodukowane przez firmę Commodore. Już teraz możemy śmiało powiedzieć, że brakuje tu: modemów, piór świetlnych, joysticków, klawiatur muzycznych czy przystawek perkusyjnych (digi-drum), a nawet tabliczek graficznych (tabletów) oraz digitizerów obrazu i dźwięku. Część z nich albo kosztowała słone pieniądze, albo nie była łatwo osiągalna. Niewątliwe jest też, że część z tych produktów okazała się „niewypałami”, wobec czego firma mogła zaprzestać ich produkcji. Tym niemniej dziękujemy Thorgalowi – redaktorowi „Świata Komody” – za udostępnienie materiałów, które wzbogaciły ten artykuł (zdjęcia pochodzą z materiałów własnych oraz C&A i 64’er). Zebrał dla Was i przedstawił Reiter. ENJOY!

VIC-20 Jeden z pierwszych komputerów domowych (1981), procesor 6502 1MHz, pamięć RAM 5kB, ROM 20kB. BASIC w wersji 2.0, pozbawiony poleceń do grafiki i dźwięku. Układ graficzny pozwala na wyświetlenie 16 kolorów w trybie tekstowym (22×23) lub 2 kolorów w trybie graficznym (176×184), a także 8 niezależnych sprites. Układ dźwiękowy 3-kanałowy ze wspólnym wyjściem.

C64 Powstał w 1982 roku. Procesor 6510 1MHz, pamięć RAM 64kB, dla użytkownika 38911 bajtów, ROM 20kB. BASIC w wersji 2.0, pozbawiony poleceń do grafiki i dźwięku. Układ graficzny pozwala na wyświetlenie 16 kolorów w trybie tekstowym (40×25) i 2 kolorów w trybie graficznym (320×200) lub 4 kolory w trybie graficznym (160×200), a także 8 niezależnych sprites. Układ dźwiękowy 3-kanałowy ze wspólnym wyjściem.

SX-64 Powstał w 1983 roku. Jest to odmiana C64 w pełni z nim kompatybilna, gdzie w jednej obudowie znajduje się 5-cio calowy monitor, komputer i miejsce na 2 stacje dysków 1541(bez ich obudowy) lub na stację i magnetofon. Brak gniazda magnetofonu, klawiatura oddzielona.

C64 II Powstał równolegle z SX-64. Tutaj zmiany, w stosunku do C64, polegają głównie na zastosowaniu innych układów pamięci, procesora czy układu dźwiękowego, lecz z punktu widzenia użytkownika nie ma to większego znaczenia. Obudowa stylizowana na kształt C128.

C PLUS/4 Powstał w 1984 roku. Procesor 7502 1MHz, pamięć RAM 64kB, dla użytkownika 60781 bajtów, ROM 32kB. BASIC w wersji 3.5, uzupełniony w polecenia do grafiki i dźwięku. Układ graficzny pozwala na wyświetlenie 121 kolorów (możliwość sterowania luminacją) w trybie tekstowym (40×25) i 2 kolorów w trybie graficznym (320×200) lub 4 kolory w trybie graficznym (160×200), brak możliwości używania sprites. Układ dźwiękowy 1-kanałowy ze wspólnym wyjściem. Nowe, niekompatybilne wyjścia joysticków i magnetofonu, brak USER PORT-u, wbudowany monitor języka maszynowego oraz w dodatkowej pamięci ROM: edytor tekstu, baza danych i arkusz kalkulacyjny.

 

C16 Powstał w 1984 roku, miał być następcą VIC-20. Procesor 7501 1MHz, pamięć RAM 16kB, dla użytkownika 12048 bajtów, ROM 32kB. BASIC w wersji 3.5, uzupełniony w polecenia do grafiki i dźwięku. Układ graficzny pozwala na wyświetlenie 121 kolorów (możliwość sterowania luminacją) w trybie tekstowym (40×25) i 2 kolorów w trybie graficznym (320×200) lub 4 kolory w trybie graficznym (160×200), brak możliwości używania sprites. Układ dźwiękowy 1-kanałowy ze wspólnym wyjściem. Nowe, niekompatybilne wyjścia joysticków i magnetofonu, brak USER PORT-u, wbudowany monitor języka maszynowego. Po rozszerzeniu pamięci RAM do 64kB kompatybilny z PLUS/4.

C 116 Możliwości takie same jak w C16, zastosowano klawiaturę z gumowymi przyciskami. Po rozszerzeniu pamięci RAM do 64kB kompatybilny z PLUS/4.

C128 Powstał w 1985 roku, miał być następcą C64. Procesor 8502 1MHz lub 2MHz oraz procesor Z80 (do pracy w systemie CP/M Plus 3.0), pamięć RAM 128kB (rozszerzalna do 640kB), dla użytkownika 122311 bajtów, ROM 48kB. BASIC w wersji 7.0, uzupełniony w polecenia do grafiki i dźwięku. Układ graficzny pozwala na wyświetlenie 16 kolorów w trybie tekstowym (80×25) lub (40×25) i 2 kolorów w trybie graficznym (640×200) lub (320×200) lub 4 kolory w trybie graficznym (160×200), a także 8 niezależnych sprites. Dwa oddzielne wyjścia wizji: kompozytowe i RGB. Układ dźwiękowy 3-kanałowy ze wspólnym wyjściem.

C128D Posiada wszystkie funkcje jak C128, ale ma oddzielną klawiaturę i wbudowaną stację dysków 1571. Występuje w dwóch wersjach: plastikowej i metalowej (pozbawiona wentylatora chłodzącego).

C64 C
Powstał w 1986 roku. Tutaj zmiany, w stosunku do C64 II, polegają głównie na zmianie układu dźwiękowego SID, przez co samplingi są cichsze, oraz modernizacji zasilacza.

C64 VGS
Był to zestaw przeznaczony głównie do gier – Video Game System – w skład którego wchodził: C64 C (w obudowie starego typu, w jasnych kolorach), joystick oraz kartridż z 3 grami. Obok nowego uładu SID, zmieniono układ graficzny VIC, przez co pewien odsetek programów (głównie użytkowych) nie działa poprawnie.

Cartridge – Kartridże z grami do Commodore 64

Z grami do C64 zawsze był pewien kłopot. Pomijam tu oczywiście kwestię dostępności… Chodzi mi raczej o pamięci masowe. Kiedyś podstawę stanowił magnetofon. Do dziś pamiętam zabawę z gmeraniem w nim śrubokrętem i ustawianiem pochylenia głowicy. Poza tym istniał problem szybkości wczytywania gier zapisanych w kilku częściach. Potem przyszła kolej na stacje dysków. Oczywiście był to sprzęt o wiele wygodniejszy w użyciu, skończyły się też problemy z fragmentami gier. Niestety, w podstawowej wersji prędkość transmisji niewiele przewyższała tę znaną z magnetofonu. Co prawda istniały programy przyspieszające transmisję, wymagały jednak innego standardu zapisu plików. A nikt nie produkował niestandardowo zapisanych gier…

W tym miejscu pojawiają się kartridże. Porządna kasetka stanowi zapewne podstawowe wyposażenie większości komodorowców. Zazwyczaj jednak zapisane są na nich programy obsługi stacji dysków, kopiery, wspomniane dopalacze, czasami jakaś odmiana assemblera. O grach długo nie było w Polsce słychać. Zresztą, w czasach gdy kwitło piractwo, nie powinno nikogo to dziwić – na jednej kasecie czy dyskietce można było nagrać nawetkilkanaście gier. Zresztą nie istniała na rynkupraktycznie żadna konkurencja – kartridże po prostu się nie opłacały.

Kartridże z grami do C64

Dzisiaj jest nieco inaczej. Oryginalne produkty są w cenie przystępnej praktycznie dla każdej kieszeni. Jeżeli więc cena kartridża jest niewiele wyższa od kaset, to wszystko przemawia właśnie za zdecydowaniem się na jego zakup. Firma Atrax z Warszawa oferuje zestaw kartridży, zawierają one po 4-5 gier. Lista ich jest, jak łatwo policzyć, dość długa, nie ma też zbytniego sensu jej zamieszczanie. Wystarczy chyba, że wspomnę o grach jak „Theatre Europe”, „Operation Hormuz”, „Count Duckula” czy też „Agent UOP”. Wszystkie one były w swoim czasie wielkimi przebojami. I nadal mogą nimi być, zwłaszcza dla najmłodszych graczy. Niestety, lojalnie muszę uprzedzić, że większość tytułów to stare pozycje – sprzed 5-8 lat. Nowsze są właściwie tylko gry polskie. Ale cóż począć – praktycznie tylko u nas istnieje jeszcze rynek Commodore’a 64. Nie chciałbym jednak kończyć tak pesymistycznym stwierdzeniem. Więc powtórzę jeszcze raz – zestaw gier na kartridżach gier na kartridżach może stać się przebojem. Są one niezwykle łatwe w obsłudze i szybkie.

Cartridge – Black Box

Black Box v8

Moduł Black Box jest jednym z najczęściej używanych kartridży do C64. Z podstawowych funkcji posiada on komendy służące do przyspieszania transmisji zapisu lub odczytu taśmy magnetofonowej. Należy wspomnieć, że ten kart jest zrobiony przez Polaków. Zasłynął przede wszystkim dzięki funkcji umożliwiającej mowę komputera. Kart umożliwia wygładzanie tekstów napisanych po polsku (zgodnie z regułami polskiej pisowni), pozwala również na syntezę mowy za pomocą fonemów. Kartridż posiada ogromną ilość specjalnych komend wydawanych z klawiatury, których nie sposób tu wymienić. Kartridż głównie jest przydatny dla posiadaczy kaset, bo głównie dla nich był przygotowany… (opis wersji v8.0)

Program Sam dla emulatora CCS64 możesz pobrać poniżej! Jest to program syntezy ludzkiej mowy, znany między innymi właśnie z kartridża Black Box.

 

 

 

Black Box v4 – Instrukcja Obsługi

objaśnienia:
znak C= oznacza „COMMODORE key”
znak <- oznacza strzałkę w lewo,
znak CTRL oznacza „ConTRoL KEY”.

1. URUCHOMIENIE
-Wyłącz zasilanie komputera.
-Włóż moduł naklejką do góry w gniazdo „EXPANSION PORT”.
-Włącz zasilanie komputera.
-UWAGA! Wkładanie i wyjmowanie cartridge’a jest dozwolone tylko przy wyłączonym komputerze. Inne postępowanie może doprowadzić do uszkodzenia komputera lub modułu.

2. RESET
-Po użyciu przycisku RESET pojawia się plansza tytułowa oraz muzyka. Pamięć komputera zostaje skasowana.
-Po użyciu przycisku RESET wraz z klawiszem ‚C=’ moduł zostaje uruchomiony bez planszy tytułowej.
-Po użyciu przycisku RESET wraz z klawiszem ‚SPACJA’ komputer nie rozpoznaje modułu, lecz procedury LOAD, SAVE, VERIFY działają w TURBO.
-Po użyciu przycisku RESET wraz z klawiszem ‚CTRL’ nastąpi wejście do programu uruchamiającego się w ten sposób. Program musi być wcześniej wgrany.

3. WCZYTYWANIE PROGRAMÓW
Jeśli programu nie można uruchomić przy włączonym cartridge’u to należy sprawdzić jeden z podanych schematów:
-przed rozkazem RUN należy wydać rozkaz <-Q.
-przed roskazem LOAD wydać rozkaz <-E.
-zresetować komputer przytrzymując SPACJĘ, wykonać SYS227 oraz wczytać program przez LOAD.

4. INFORMACJA O NAGŁÓWKU WCZYTYWANEGO PROGRAMU
Na początku każdego programu występuje tzw. nagłówek (ang. header), który podaje nazwę programu, jego adres startowy i końcowy (startadress, endadress) oraz typ nagłówka (headertype). Adres startowy jest to adres pierwszej komórki pamięci do której załadowany jest program, adres końcowy jest to adres pierwszej wolnej komórki za programem. Większość programów ma adres startowy 2049 lecz jeśli zmienimy wartości w komórkach 43 i 44 to adres ten może być inny. Typ nagłówka może mieć dwie wartości: 1 lub 3. Przy wartości 3 zapisany zbiór będzie zawsze wczytywał się pod właściwy adres. Przy wartości 1 lokalizacja programu zależeć będzie od sposobu ładowania. Dla wartości 1 program zapisujemy komenda <-S"nazwa". Dla wartości 3 jest to komenda <-S"nazwa",1,1 .

5. ROZKAZY ZWIĄZANE Z OBSŁUGĄ MAGNETOFONU
<-@ – kopiowanie na taśmę ostatnio wczytanego zbioru. Nie można kopiować programów z AUTOSTARTem. Z dysku można kopiować programy o długości do 152 bloków. Przed kopiowaniem należy zresetować komputer (oczywiście dopiero potem wgrywamy program, który chcemy przegrać).
<-HF – korektor głowicy. Po wydaniu rozkazu należy włożyć kasetę do magnetofonu, wcisnąć PLAY i regulować skos głowicy do uzyskania jak najmniej „poszarpanych” pasów.
<-L – ładowanie programu z taśmy. Procedurę można przerwać wciskając RUN/STOP+RESTORE.
<-L"nazwa" – ładowanie programu o podanej nazwie (w nazwie można opuszczać znaki od końca).
<-L"nazwa",1,1 – ładowanie programu o podanej nazwie do obszaru określonego w nagłówku, bez względu na jego typ.
<-ME – rozkaz należy stosować TYLKO dla programów napisanych w BASICu. Działa on jak LOAD, lecz nie usuwa starego programu tylko dołącza do niego nowy.
<-V – weryfikacja pierwszego napotkanego programu o nagłówku 3 lub mającego adres startowy 2049.
<-V"nazwa" – weryfikacja programu o podanej nazwie. Uwagi j.w.
<-V"nazwa",1,1 – weryfikacja programu o podanej nazwie, bez względu na informacje zawarte w nagłówku.
<-¤ – weryfikacja ostatnio zapisanego programu.
<-S"nazwa" – zapisanie programu o podanej nazwie, zapisany program posiada nagłówek typu 1.
<-s"nazwa",1,1 – zapisanie zbioru z obszaru 1 z nagłówkiem typu 3.
<-W startadress endadress "nazwa" – zapisanie programu maszynowego od adresu startowego do końcowego z nagłówkiem typu 1.
<-W startadress endadress "nazwa",1,1 – j.w. ale z nagłówkiem typu 3.

6. ROZKAZY ZWIĄZANE Z PISANIEM PROGRAMÓW W BASICU
<-D n,m – usunięcie linii z przedziału od n do m.
<-F,"abc – poszukiwanie słowa abc (może być rozkaz, zmienna etc.).
<-KR – usuwanie tekstów po REM. Jeśli wiersz zawiera tylko REM usuwany jest w całości. Przed i po operacji podawana jest długość programu.
<-KS – usuwanie zbędnych spacji. Omijane są łańcuchy tekstów.
<-X – przywracanie usuniętych prze <-KS spacji.
<-P – zwiększenie upakowania programu. Program może zawierać max. 255 skoków typu GOTO lub GOSUB. Rozkaz jest nieodwracalny.
<-U – przywracanie programów po NEW lub resecie z klawiszem ‚C=’
<-R – przenumerowywanie numeró linii programu. Rozkaz zmienia skoki typu GOTO i GOSUB. Rozkaz pyta się o numer pierwszego wiersza i przyrost do następnego.
<-A n,m – automatyczna numeracja linii od n co m. Wyjście poprzez pusty wiersz. Powrót <-A.
<-I – wyświetlenie w kolejności: początek programu w BASICu, koniec programu, koniec obszaru zmiennych nieindeksowanych, koniec obszaru zmiennych indeksowanych, początek obszaru zmiennych łacuchowych, koniec obszaru przeznaczonego dla BASICa, liczba wolnych bajtów.

7. UŻYTECZNE DYREKTYWY
<-C n,m – zmiana kolorów (n-tło, m-ramka).
<-CP x,y – ustawianie kursora w kolumnie x i wierszu y.
<-HE – wyświetlenie listy rozkazów zaczynających się strzałką.
<-YK – włączenie klawiszy funkcyjnych.
<-NK – wyłączenie klawiszy funkcyjnych.
<-YS – włączenie ekranu.
<-NS – wyłączenie ekranu.
<-YR – włączenie automatycznego powtarzania klawisza.
<-NR – wyłączenie automatycznego powtarzania klawisza.
<-YT – włączenie klawiatury muzycznej.
<-NT – wyłączenie klawiatury muzycznej.
<-MO – włączenie monitora (opis w dalszej części).
<-E – wyłączenie rozkazów zaczynających się od strzałki. Rozkazy związane z magnetofonem działają w TURBO. RUN/STOP+RESTORE wyłącza i te ostatnie rozkazy. SYS278 przywraca działanie ostatnich rozkazów w TURBO.

8. KLAWISZE FUNKCYJNE
Przyporządkowanie rozkazów klawiszom funkcyjnym:
F1 – LIST
F2 – <-MO
F3 – <-NK:RUN lub <-Q:RUN - zależnie od wersji
F4 – <-F,"
F5 – <-L"",1,1
F6 – <-S"
F7 – <-@
F8 – <-¤

9. MONITOR – ASEMBLER
Lista rozkazów:
A xxxx – wywołanie asemblera od adresu xxxx
B xxxx yyyy – umieszczenie bajtów z obszru od xxxx do yyyy w BASICu po rozkazie DATA od linii 32000
C xxxx yyyy zzzz qqqq wwww – przenoszenie programu wraz ze zmianą adresów skoków (xxxx-adres początku obszaru do przesunięcia, yyyy-adres końca obszaru do przesunięcia, zzzz-adres początku obszaru docelowego, qqqq-adres początku całego programu, wwww-adres końca całego programu).
D xxxx – disasembler z możliwością poprawki.
F hex … hex,xxxx yyyy – poszukiwanie kombinacji bajtów w obszarze od xxxx do yyyy. Po znalezieniu wyświetlane są wszystkie adresy pod którymi jest ta kombinacja.
FAaaaa xxxx yyyy – wyszukiwanie trzybajtowych rozkazów z operatorem aaaa w obszarze od xxxx do yyyy. Po znalezieniu następuje ich disasemblacja.
FZaa xxxx yyyy – poszukiwanie w obszarze od xxxx do yyyy rozkazów zaadresowanych według formuły ZERO PAGE.
FRaaaa xxxx yyyy – poszukiwanie w obszarze od xxxx do yyyy skoków względnych.
FIaa xxxx yyyy – poszukiwanie w obszarze od xxxx do yyyy rozkazów z operatorem typu imediate.
FT xxxx yyyy – wylistowanie wszystkich nie dających się disasemblować bajtów w obszarze od xxxx do yyyy. Otrzymujemy adresy początkowe i końcowe tabel.
UWAGA! Jeśli w rozkazach zaczynających się literą F zamiast F naciśniemy SHIFT+F to nastąpi wyprowadzenie danych na drukarkę.
G xxxx – wykonanie programu maszynowego. Na końcu powinien być rozkaz BRK zapewniający powrót do monitora.
L”nazwa”,08 – ładowanie programu ze stacji dysków.
M xxxx – przeglądanie obszaru pamięci od xxxx. Po lewej stronie ekranu kody szesnastkowe, a po prawej ASCII. Poprawa linii przez jej przepisanie i zatwierdzenie RETURNem. Przesów przez przytrzymanie SPACJI.
O xxxx yyyy aa – wypełnienie obszaru od xxxx do yyyy wartością aa.
Pxx – inicjacja drukarki. Dla xx=04 wyjście szeregowe, z dla xx=11 wyjście CENTRONICS na USER PORT.
R – wyświetlenie zawartości rejestrów gdzie PC-licznik programu, SR-rejestr stanu, AC-akumulator, XR-rejestr X,
YR – rejestr Y,
SP – wskażnik stosu.
S”nazwa”,08xxxx yyyy – zapisanie na dysku obszaru od xxxx do yyyy.
W xxxx yyyy zzzz – przepisanie obszaru od xxxx do yyyy w obszar zaczynający się od zzzz.
X – powrót do BASICa.
#xxxx yyyy – porównanie dwóch obszarów pamięci zaczynających się od adresów xxxx i yyyy. Monitor podaje adres pierwszego różnego bajtu.
#xx – przeliczenie liczby z postaci dziesiętnej na binarną i szesnastkową.
#xxxx – przeliczenie liczby dziesiętnej na szesnastkową.
$xx – przeliczenie liczby szesnastkowej na dziesiętną i binarną.
%xxxxxxxx – przeliczenie liczby binarnej na dziesiętną i szesnastkową.
?xxxx+yyyy – dodawanie liczb szesnastkowych.
?xxxx-yyyy – odejmowanie liczb szesnastkowych.

© 1991 (?) ATRAX
ul. Biedronki 83, 02-959 Warszawa-Wilanów, tel. 022-642-47-11

0. OD PRZEPISYWACZA
Przepisując tę instrukcję skróciłem ją trochę, pozmieniałem kilka zdań, ale nie zmieniałem sensu tekstu. Poprawiłem też kilka błędów, które były w tej instrukcji wydrukowane. Tekst ten ma jedynie popularyzować cartridge „BLACK BOX V4” w Polsce, a nie jest próbą łamania praw autorskich, czy jakichkolwiek innych. Jeśli komuś się ten cartridge podoba (np. jako plik .crt) powinien kupić oryginalny cart (inna sprawa, że takiego sprzętu już się nie sprzedaje ;).

Cartridge – Action Replay

Action Replay

Najnowszym narzędziem w postaci modułu współpracującego z C64 jest właśnie Action Replay. Po włączeniu komputera na ekranie ukazuje się Menu początkowe. Na samym module zainstalowane zostały dwa specjalne przyciski. Lewy to przycisk Reset, natomiast prawy to Freezer. O ile w przypadku Final Cartridge wyboru poszczególnych opcji dokonywać można było przy pomocy joysticka lub klawiszy sterujących kursorem, i na ekranie uzyskiwaliśmy dodatkowe Menu w postaci okienek, o tyle w przypadku Action Replay wyboru poszczególnych opcji dokonujemy przy pomocy kolejnych klawiszy funkcyjnych, którymi wybieramy interesującą nas opcję.

Praca z Action Replay nie odbiega zasadniczo od pracy z Final Cartridge. Przy pomocy tego modułu można dokonywać zapisu i odczytu programu z kasety w systemach standard oraz Turbo, a także odczytu i zapisu programów na dyskietkę w systemach standart i Turbo. Istnieje też możliwość zrobienia kompletnej kopii roboczej np.dyskietki i późniejszego jej zapisania ponownie na dyskietce lub na kasecie.

Podobnie jak w opisanym w innym artykule Final tak i tutaj istnieje możliwość wykorzystania możliwości graficznych w podprogramie Spite-Killer, oraz wydrukowania zawartości ekranu na drukarce, a także modyfikowania tekstów. Również dużą ilość funkcji przyporządkowano poszczególnym klawiszom funkcyjnym. Dodane zostały też nowe rozkazy umożliwiające uproszczenie niektórych czynności podczas programowania w języku Basic i oczywiście rozbudowany został blok Monitor, ale jest to informacja dla zaawansowanych, czyli tych, którzy potrafią w pełni wykorzystać wszystkie możliwości Action Replay!

Cartridge – Final Cartridge

Final Cartridge Jest to jeden z najbardziej popularnych modułów dołączanych do komputera Commodore 64. Najnowszym modelem jest Final Cartridge III. Znakomicie nadaje się do współpracy ze stacją dysków. Umożliwia kopiowanie z kasety na kasetę, z kasety na dyskietkę, z dyskietki na kasetę oraz z dyskietki na dyskietkę, przy czym można jeszcze wybrać, czy będziemy pracować systemie standardowym czy też w systemie Turbo. Po włączeniu komputera na ekranie ukazuje nam się menu, z którego możemy wybrać wskazując strzałką poruszaną przy pomocy joysticka lub klawiszy ruchu kursora) interesującą nas pozycję.

Jedną z ciekawszych możliwości modułu Final Cartridge jest opcja Freezer. Umożliwia ona nagłe zatrzymanie wykonywanego aktualnie programu i zapisanie całej zawartości pamięci na kasecie lub dyskietce. Ponadto cartridge ten posiada bardzo bogate możliwości po wyborze opcji Print czyli przy drukowaniu na drukarce.

Podobnie jak inne moduły i ten posiada zdefinowane klawisze funkcyjne (F1-F8) umożliwiające wspaniałe rozszerzenie języka Basic o wiele nowych funkcji. Moduł ten z uwagi na swoje znakomite możliwości jest bardzo polecany zarówno dla zaawansowanych użytkowników komputera Commodore 64, jak również dla początkujących.

Ogromną zaletą w trakcie pracy z tym programem są tzw.okienka, które wywołujemy z poszczególnych haseł Menu. Ich zaletą jest przejrzystość i możliwość wywołania na ekranie kilku okienek, z których w dowolny sposób wybieramy sobie okienko potrzebne nam w danej chwili. Ciekawą opcją jest w jednym z okienek możliwość ustawienia zegara z bieżącym czasem i ewentualnością uruchomienia funkcji Alarm oraz opcja, która wywołuje na ekranie rysunek kalkulatora z możliwością wykonywania obliczeń.

Final Cartridge wyposażony został także w dwa przyciski realizujące funkcje Reset oraz Freezer. Szczególnie zadowoleni z niego mogą być posiadacze stacji dysków, dla których Final Cartridge jest znakomitym narzędziem do pracy i zabawy.